Formacje odwrócenia trendu

Formacje zapowiadające zmianę panującego trendu służą traderom na rynku Forex do zmiany dotychczasowej pozycji na rynku na przeciwną - zgodną z kierunkiem nowopowstałego trendu. Najpopularniejszymi i najbardziej jednoznacznymi formacjami zapowiadającymi odwrócenie trendu to:

• formacja głowy i ramion / odwróconej głowy i ramion,
• formacja podwójnego szczytu (podwójnego wierzchołka) / podwójnego dna,
• formacja potrójnego szczytu / potrójnego dna,
• formacja zaokrąglonego szczytu / zaokrąglonego dna,
• formacja wachlarza / odwróconego wachlarza,
• formacja klina zwyżkującego - przy kursie rosnącym / klina zniżkującego - przy trendzie malejącym,
• formacja V / odwrócone V.

Formacja głowy i ramion

Formacja głowy i ramion oraz formacja odwróconej głowy i ramion jest jedną z najbardziej wyraźnych formacji zapowiadających odwrócenia dotychczasowego trendu. Określenie to pochodzi od kojarzącego się konturu głowy i ramion (head and shoulder), jaki na wykresie kształtuje linia kursu. Formacja głowy i ramion pojawia się z reguły na zakończenie długotrwałych trendów, zaś odwrócona formacja głowy i ramion występuje na koniec trendu spadkowego.

Formacja głowy i ramion składa się z trzech kolejnych zwyżek poprzedzielanych dwoma korekcyjnymi zniżkami sięgającymi do tego samego poziomu w dół - czyli do tzw. linii szyi. Zwyżki te są jednak od swojej podstawy kolejno coraz słabsze, z tym że szczyt drugiej zwyżki (tzw. głowa) stanowi maksimum formacji, a maksima lokalne dwóch sąsiednich zwyżek (ramion) znajdują się na zbliżonym poziomie notowań.

Niższy poziom kursu trzeciej zwyżki w porównaniu z drugą zwyżką (głową) stanowi więc wyraźne ostrzeżenie przed możliwością zmiany trendu. Linia szyi staje się krótkookresową linią oporu, lecz po trzeciej zwyżce korekta zniżkowa sprawia, że kurs przebija linię szyi już od góry w dół - po czym następuje pewien ruch powrotny kursu w górę, lecz najczęściej zwyżka ta opiera się na linii szyi, która w tym czasie z linii wsparcia przeobraża się w tymczasową linię oporu.

Po nieudanej próbie przebicia przez kurs linii szyi mamy do czynienia z najgłębszą z dotychczasowych zniżek, która jest już wyrazem odwrócenia dotychczasowego trendu zwyżkowego na zniżkowy. Załamanie trendu jest potwierdzone, jeśli spadek po przebiciu linii szyi wynosi co najmniej wysokość pomiędzy linią szyi a szczytem głowy. Przyjmuje się zarazem, że jest to minimalny zasięg spadku, jaki występuje po wypełnieniu tej formacji.

Przykład występowania formacji głowy i ramion:

Bliźniaczą formacją jest formacja odwrotna - występująca na zakończenie trendu zniżkowego - określana mianem odwróconej głowy i ramion.

Przykład występowania formacji odwróconej głowy i ramion (na wykresie zaznaczono przykładowy punkt otwarcia i zamknięcia pozycji, w celu wykorzystania tej formacji do osiągnięcia zysku):

Formacja podwójnego szczytu / podwójnego dna

Do bardzo popularnych formacji zapowiadających zmianę trendu, ale niestety dość ciężkich do szybkiego rozszyfrowania, należą formacje podwójnego szczytu lub formacje podwójnego dna, niekiedy nazywane ze względu na kształt - formacjami M lub formacjami W.

W przypadku formacji podwójnego szczytu notowania początkowo silnie zwyżkują, ale w pewnym momencie dochodzi jednak do gwałtownej zmiany kierunku ruchu kursu. Zniżkowa korekta zabiera około 50% ostatniego impulsu wzrostowego, po czym dochodzi do ponownych wzrostów, które doprowadzają kurs w okolice poprzedniego maksimum lokalnego (niekiedy zatrzymuje się na nieco niższym poziomie).

Po tym wzroście znowu jednak dochodzi do nagłego załamania się trendu zwyżkowego w wyniku którego kurs gwałtownie spada, ale nie kończy się na poziomie poprzedniej zniżki, a kontynuuje spadek, dochodząc do poziomu z początkowego okresu kształtowania się formacji podwójnego szczytu. Po zrealizowaniu się tej formacji do tego punktu, można uznać, że nastąpiła zmiana trendu wzrostowego na spadkowy.

Przykład występowania formacji podwójnego szczytu:

Oczywiście formacja podwójnego dna (W) jest lustrzanym odbiciem formacji podwójnego szczytu i zapowiada zmianę trendu zniżkującego na zwyżkujący.

Powyższe formacje występują również w wariancie z horyzontalną "platformą", która tworzy się mniej więcej w połowie formowania się prawego ramienia w ostatnim stadium ruchu kursu. W większości jednak oznacza to tylko chwilowy postój notowań, po czym trend wyższego rzędu bywa zwykle kontynuowany.

Formacja potrójnego szczytu / potrójnego dna

Formacja potrójnego szczytu i potrójnego dna są swoją budową bardzo podobne do omówionych powyżej formacji podwójnego szczytu / podwójnego dna, z tym że wykres składa się dodatkowo z jeszcze jednego nawrotu, co najlepiej widać na poniższym wykresie.

Przykład występowania formacji potrójnego szczytu:

Formacja zaokrąglonego szczytu / zaokrąglonego dna

Formacja zaokrąglonego dna, zwana jest także czasami również formacją "spodka" lub "miseczki". Gdy rozpoznamy taką formację na wykresie, można założyć z pewnym prawdopodobieństwem zakończenie trendu spadkowego i jego zmianę na trend wzrostowy. Warto wiedzieć, że część analityków rozgranicza jednak formację "spodka" od formacji "miseczki", zauważając pewien inny stopień "zaokrąglenia" przebiegu kursu na schemacie, jednak różnice te są jednak na tyle nieistotne, że można je pominąć.

Formacja zaokrąglonego dna rozpoczyna się od zniżki kursu, który ma tendencję do umiarkowanego zmniejszania swojej dynamiki, po czym rozpoczyna się krótkotrwała faza trendu horyzontalnego. Etap ten kończy się przejściem kursu w fazę łagodnie przyśpieszającej zwyżki. Czasami po drodze tego wzrostu zdarza się "postój" kursu - czyli tworzy się horyzontalna "platforma" opisana wyżej przy formacji podwójnego szczytu / dna.

Oczywiście formacja "spodka" występuje także w postaci odwróconej, określanej mianem formacji zaokrąglonego szczytu (wierzchołka). Oczywiście taka formacja zapowiada zmianę trendu zwyżkowego na zniżkowy.

Przykład występowania formacji zaokrąglonego dna na wykresie typu kółko i krzyżyk:

Formację zaokrąglonego szczytu / dna trudno wykorzystać do wyznaczania precyzyjnych punktów otwierania i zamykania pozycji, ale jednak gdy się już ta formacja uformuje do końca, można uznać, że dotychczasowy trend został zakończony.

Formacja wachlarza / odwróconego wachlarza

Formacja wachlarza nie jest raczej formacją sensu stricto, ale raczej wzorem występowania kolejnych linii trendów. Ponieważ jednak występowanie tych wzorów na wykresach zapowiada odwrócenie dotychczasowego trendu - można potraktować taki wzór jako rodzaj formacji zapowiadającej właśnie odwrócenie trendu.

W formacji wachlarza kurs początkowo umiarkowanie rośnie kształtując pierwszą linię trendu w postaci linii x, która jednocześnie stanowi pierwszą linię wsparcia. Dochodzi do jej przebicia przez zniżkujący kurs. Spadek notowań zatrzymuje się na poziomie linii y, która jest nową tymczasową linią wsparcia, po czym dochodzi do odbicia kursu aż do linii x, która w międzyczasie przeobraża się w linię oporu.

Kurs dochodzi do niej, lecz brakuje mu sił do wyraźnego przebicia tej linii. Dochodzi więc do ponownego spadku kursu, przy czym tym razem poziom linii y zostaje przebity i kurs opada głęboko poniżej. Zatrzymuje się dopiero na poziomie linii z, która stanowi ostatnią okresową linię wsparcia tej formacji. Po dotknięciu linii wsparcia następuje odbicie kursu, aż do poziomu linii y, która przyjmuje teraz charakter linii oporu.

Później dochodzi do etapu najsilniejszego spadku kursu. Dotychczasowy trend wzrostowy już bez żadnych "zawahań" przeobraża się w trend zniżkowy. Kurs przebija linię z i kontynuuje swój głęboki spadek. Każdorazowe przebijanie od góry do dołu poszczególnych linii: x, y, z, stanowi kolejno coraz silniejsze sygnały odwracania się trendu. Przebicie linii z jest już ostatnim momentem do zamknięcia posiadanej długiej pozycji. Bardziej doświadczeni traderzy powinni umieć zidentyfikować formowanie się wzoru wachlarza odpowiednio wcześniej i zamknąć ewentualnie otwartą wcześniej długą pozycję na jeszcze w miarę korzystniejszych poziomach.

Formacja odwróconego wachlarza jest zwierciadlanym odbiciem wzoru wachlarza i ostrzega przed zmianą trendu zniżkującego na trend zwyżkujący. W trakcie jej kształtowania się generowane są kolejne, coraz silniejsze, sygnały do zamknięcia posiadanej krótkiej pozycji. Linie x, y oraz z we wzorze odwróconego wachlarza są początkowo liniami oporu, by po przebiciu się przez nie kursu i jego powrotnym zniżkującym ruchu do ich poziomu - zmienić swój charakter na linie wsparcia.

Faza najpoważniejszego wzrostu następuje po odbiciu się kursu od drugiego poziomu wsparcia w postaci linii y i trwa jeszcze dosyć długo po przebiciu się kursu od dołu do góry ponad linią z.

Formacja klina zwyżkującego / klina zniżkującego

Formacja klina zwyżkującego formuje się najczęściej pod koniec trwającego od jakiegoś czasu trendu wzrostowego i polega na takim wahaniu się ceny, że porusza się ona pomiędzy wzajemnie skośnymi liniami ramion, przy czym zarówno jedno i drugie ramie klina posiada charakter zwyżkujący. Górne ramie klina to linia oporu, dolne ramie klina to z kolei linia wsparcia.

Warto pamiętać, że kurs wybija się z formacji klina jeszcze przed osiągnięciem wierzchołka formacji, co jest zdecydowanym sygnałem do zamknięcia posiadanej wcześniej długiej pozycji.

Przykład występowania formacji klina zwyżkującego w ternedzie wzrostowym:

Przy trendzie zniżkowym sygnałem końca trendu jest uformowanie się formacji klina zniżkującego. Analizy jego dokonuje się jak klina zwyżkującego, ale oczywiście "w zwierciadlanym odbiciu". Wybicie kursu w górę z takiej formacji jest ostatnim sygnałem do zamknięcia ewentualnie posiadanej krótkiej pozycji i nie dopuszczenia w takim wypadku do powstania strat.

Formacja V / odwrócone V

Do formacji wskazujących na odwrócenie trendu zaliczyć także można tzw. formację V i odwróconego V (określane czasem mianem "ostrza"), należą one jednak do formacji, które najtrudniej zidentyfikować na wykresach w trakcie ich formowania się. Oczywiście później można je rozpoznać bez trudu, ale z reguły jest już wtedy trochę za późno na zyskowne otwieranie krótkoterminowych pozycji wykorzystujących wprost tę formację:

Formacja pojedynczego dna (V) zaczyna się od nagłej i silnej zniżki do punktu, gdzie dochodzi do równie gwałtownej zmiany trendu zniżkowego na zwyżkowy. Formacja staje się kompletna, gdy kurs powróci do poziomu, od którego zaczął silnie spadać. Z reguły spadek jak i następujący zaraz po nim wzrost trwają w przybliżeniu podobny odcinek czasu. Formacje V często występują z tzw. platformą, mającą miejsce w połowie ruchu wzrostowego.

Formacja odwróconego V (pojedynczego szczytu) jest lustrzanym odbiciem poprzedniej formacji.